U najmanje 61,5 odsto novčano sankcionisanih predmeta kazna je bila ispod zakonskog minimuma za najmanje jednog okrivljenog, dok zabrana vršenja djelatnosti nije izrečena nijednom

Podgorica, 16.08.2026 – Kaznena politika u oblasti procjene uticaja na životnu sredinu u Crnoj Gori ima ograničen preventivni i odvraćajući efekat, pokazala je analiza NVO Eko-tim, sprovedena na osnovu 58 pravosnažnih prekršajnih predmeta iz perioda od 2020. do 2025. godine.

Analizirani predmeti vođeni su pred sudovima za prekršaje u Bijelom Polju, Podgorici i Budvi, a odnose se na kršenje obaveza propisanih Zakonom o procjeni uticaja na životnu sredinu. Najčešće je riječ o započinjanju projekata ili obavljanju djelatnosti bez prethodno pribavljene saglasnosti na elaborat, odnosno odluke da izrada elaborata nije potrebna, kao i o nesprovođenju mjera zaštite utvrđenih elaboratom ili odlukom nadležnog organa.

Od ukupno 58 analiziranih predmeta, 39, odnosno 67,2 odsto, završeno je novčanom kaznom. U 12 predmeta postupak je obustavljen, u pet su okrivljeni oslobođeni krivice, dok su u dva predmeta izrečene opomene. To znači da je 17 predmeta, odnosno 29,3 odsto analiziranog uzorka, završeno bez utvrđene i sankcionisane odgovornosti zbog obustave postupka ili oslobađajuće odluke.

Posebno zabrinjava nalaz da je u najmanje 24 od 39 novčano sankcionisanih predmeta, odnosno u najmanje 61,5 odsto, kazna bila ispod zakonskog minimuma za najmanje jednog okrivljenog. Ukupan nominalni iznos kazni u 39 predmeta iznosio je 50.180 eura, što je relativno nizak iznos imajući u vidu broj predmeta, vrste projekata, moguće uticaje na životnu sredinu i ekonomsku korist koju nosioci projekata mogu ostvariti realizacijom aktivnosti bez prethodno sprovedene procedure.

„Podaci pokazuju da se kršenje obaveza koje treba da spriječe ili umanje negativne uticaje projekata često završava kaznama koje su niže od zakonskog minimuma, a u značajnom broju slučajeva i bez efektivne sankcije. U takvom sistemu postoji rizik da se poštovanje propisa posmatra kao dodatni trošak, a njihovo kršenje kao prihvatljiv poslovni rizik“ kazao je Milija Čabarkapa, izvršni direktor NVO Eko-tim.

Stvarni finansijski efekat sankcija može biti i manji, jer zakon omogućava da se uplatom dvije trećine izrečene kazne u propisanom roku kazna smatra plaćenom u cjelini. Eko-tim napominje da dostavljena sudska dokumentacija ne sadrži podatke o stvarnoj naplati kazni, zbog čega nije moguće utvrditi koliki je iznos zaista naplaćen.

Analiza je pokazala i da zaštitna mjera zabrane vršenja djelatnosti nije izrečena ni u jednom od 58 predmeta, iako je zakonom predviđena za određene prekršaje. Takva mjera može biti posebno važna kada postoji rizik od nastavka nezakonitog postupanja ili ponavljanja prekršaja, jer novčana kazna sama po sebi ne mora biti dovoljna da zaustavi aktivnost koja nosiocu projekta donosi veću ekonomsku korist.

Eko-tim preporučuje da sudovi pažljivije procjenjuju težinu prekršaja, moguće posljedice po životnu sredinu, ekonomsku korist ostvarenu kršenjem zakona, raniju kažnjavanost i stvarni odvraćajući efekat sankcije. Kazne ispod zakonskog minimuma treba da budu izuzetak, uz jasno i konkretno obrazloženje razloga za njihovo ublažavanje.

Istovremeno, potrebno je unaprijediti kvalitet inspekcijskih zapisnika, prikupljenih dokaza i zahtjeva za pokretanje prekršajnih postupaka, kako bi se smanjio rizik od oslobađajućih odluka, obustava i zastarijevanja. Inspekcijski nadzor treba da bude planski, redovan i zasnovan na riziku, uz prioritetnu kontrolu projekata u osjetljivim područjima i subjekata kod kojih su ranije utvrđene nepravilnosti.

„Procjena uticaja ne smije biti samo administrativni korak koji se može naknadno ispraviti pribavljanjem dokumentacije. Njena svrha je da se mogući uticaji prepoznaju i ocijene prije odobravanja i realizacije projekta. Zato sankcije moraju biti blagovremene, dosljedne i dovoljno snažne da spriječe ponavljanje prekršaja. Kazna koja ne odvraća – ne štiti“ zaključio je Čabarkapa.

Analiza „Procjena uticaja na životnu sredinu u Crnoj Gori: analiza zakonodavnog okvira, primjene i kaznene politike“ pripremljena je u okviru projekta „Enforcement Gap: Environmental Accountability in Investment Projects“, koji NVO Eko-tim sprovodi uz podršku Balkan Trust for Democracy.